Potrzeby psów w kontekście wieku i rasy psa.

           Potrzeby psów związane są z etogramem psa, czyli zbiorem zachowań charakterystycznych dla danego gatunku w naturalnym dla niego środowisku. Etogram psa domowego zawiera zachowania określające:

mowę ciała,
relacje społeczne,
sposób zdobywania pokarmu i jego spożywania,
tryb dnia (odpoczynek, sen, pielęgnacja, reprodukcja, zachowanie bezpieczeństwa, zabawa).

Każdy pies jest inny, co oznacza, że może mieć inne potrzeby. Niemniej można wyróżnić podstawowe potrzeby psa, które dzielimy na:

nieelastyczne – trzeba je spełniać każdego dnia, regularnie, nie da się ich „naciągnąć”. Brak ich spełnienia zagraża zdrowiu i życiu psa.
elastyczne – nie muszą być spełnione codziennie, ale są ważne dla zdrowia.

Potrzeby nieelastyczne

Potrzeba bezpieczeństwa – podstawowa i najważniejsza potrzeba. To potrzeba bliskości i przywiązania. Istotne jest zbudowanie więzi między opiekunem a pupilem. Relacja powinna opierać się na zaufaniu, zrozumieniu i przyjaźni. Opiekun może zadbać o prawidłowe witanie się z innymi osobami, by osoby nie głaskały go po głowie, nie podchodziły pierwsze, ale pozwoliły psu podejść do nich i się przywitać. Pies nie ma potrzeby bliskości z osobą, której nie zna lub której nie ufa. Opiekun powinien być wsparciem w sytuacjach trudnych, niezależnie od wieku  czy rasy. Wprowadzane zasady powinny być dla psa jasne i zrozumiałe.

Pies, który nie wie kiedy spotka się z radością, a kiedy z reprymendą ze strony przewodnika, po prostu żyje w ciągłym strachu i niepewności i permanentnym braku poczucia bezpieczeństwa. Można zezłościć się na psa za jego zachowanie, ale pies nie może się czuć ze strony opiekuna zagrożony. Nie może czuć przed nim strachu.

Dom powinien być dla psa miejscem odpoczynku i azylem, tak by nikt nie przeszkadzał odpoczywającemu lub jedzącemu psu. Spacery powinny być dopasowane do wieku, temperamentu i potrzeb psa aby dawały mu możliwość spokojnego węszenia. Dobrze gdyby opiekun potrafił czytać mowę ciała, wysyłane sygnały przez swojego pupila, by móc zaobserwować jak pies się czuje w danym miejscu, otoczeniu czy relacji z innymi psami, osobami.

6-8. tydzień życia szczenięcia, to okres większej wrażliwości na negatywne bodźce, pierwszy okres lękowy. W tym wieku bezpieczeństwo daje miejsce gdzie szczenię się urodziło, bliskość mamy. 9-12. tydzień życia to okres mniejszej wrażliwości na negatywne bodźce i dobry czas na adopcję. Zwierzę w tym wieku jest bardzo ciekawe, otwarte, ale nie ma jeszcze odporności psychicznej. Na spacery należy wybierać spokojne miejsca np. las, a nie intensywne jak ulica, czy tłum.

Potrzeby fizjologiczne

Żywienie.

Jednym z najważniejszych elementów jest dostarczanie podopiecznemu odpowiednio zbilansowanego pokarmu, który zaspokoi jego potrzeby. Przy ustalaniu indywidualnej diety musimy wziąć pod uwagę wiek, stan zdrowia, aktywność oraz specjalne potrzeby czworonoga.

Organizm szczeniąt rozwija się intensywnie, potrzebują one większej ilości energii oraz składników odżywczych niż psy dorosłe. Początkowo szczenię je nawet 5-6 razy dziennie, co wiąże się z wielkością jego żołądka – dlatego musi jeść niewielkie porcje, lecz często. Liczba posiłków stopniowo ulega zmniejszeniu, by w okolicach 7. miesiąca pies mógł jeść już tylko 2 razy dziennie.

Tak jak w przypadku jedzenia dla ludzi, tak i karma dla psa powinna zostać dobrana pod kątem składu. Warto zwrócić uwagę, czy karma zawiera dobrej jakości składniki, nie zawiera substancji zbędnych, takich jak różnego rodzaju wzmacniacze smaku, czy konserwanty, które w dłuższej perspektywie mogłyby zaszkodzić naszemu psu. Sprawdzamy zawartość mięsa w kupowanym pożywieniu. Jeżeli jest go poniżej 4%, jest to jedynie pokarm o smaku mięsa. Powinniśmy pamiętać, że mięso jest podstawą diety psów. Należy także zwrócić uwagę jaki rodzaj mięsa dominuje w pożywieniu. Niemniej jednak do jego produkcji powinno zostać użyte mięso świeże, a ponadto powinno być go dużo.

Nie powinniśmy karmić psa jednym tylko rodzajem pożywienia. Warto jest urozmaicić jego dietę. Choć mięso jest na pierwszym miejscu, dobrze, kiedy pożywienie zawiera także pewną dawkę warzyw. Uzupełni to dietę w niezbędne witaminy.[1]

A co z żywieniem w przypadku rasy? Możemy znaleźć informacje, że u niektórych ras psów występują specyficzne zapotrzebowania żywieniowe, spowodowane udowodnionymi czynnikami genetycznymi lub skłonnościami do określonych chorób. Przykładowo zwiększone zapotrzebowanie na cynk występuje przede wszystkim u bulterierów, ale również u innych ras psów (husky syberyjski, dog niemiecki, doberman, alaskan malamute). Spowodowane jest to upośledzeniem wchłaniania cynku i prowadzi do problemów skórnych – łuski, krosty, owrzodzenia, a nawet zapalenie skóry. Wskazane jest ograniczenie miedzi w diecie bedlington terrierów, a także west highland white terrierów, dobermanów i cocker spanieli, ze względu na pierwotne spichrzanie miedzi. To z kolei może prowadzić do zapalenia wątroby. Podawanie diety niskotłuszczowej sznaucerom miniaturowym, u których może wystąpić podwyższony poziom cholesterolu we krwi. Nietolerancja glutenu u seterów irlandzkich wymaga podawania karmy bezglutenowej.

Predyspozycje rasowe do danych chorób nie muszą dotyczyć wszystkich osobników danej rasy. Dlatego do każdego psa zawsze podchodzimy indywidualnie.[2] Na pewno wartym uwagi rozwiązaniem jest stosowanie karm z podziałem na wielkość psów. Przede wszystkim dotyczy to szczeniąt i podziału na docelowe wielkości psa do 25 kg (rasy małe i średnie) i powyżej 25 kg (rasy duże i olbrzymie). U szczeniąt większych ras zapotrzebowanie na energię i wapń jest inne niż u psów małych.[3]

W żywieniu ważne jest indywidualne podejście. Obserwujemy psa, jego zachowanie, monitorujemy stan jego zdrowia, czy tyje, czy chudnie, jakość odchodów. Możemy wybrać dietę BARF lub posiłki gotowane, przyrządzane samodzielnie, wiemy wówczas czym nasz pupil się żywi. W przypadku gotowych karm warto samemu spojrzeć na skład i sprawdzić czy rzeczywiście spełnią one potrzeby pokarmowe naszego psa..

woda

Woda powinna być świeża i zawsze dostępna. Podczas spacerów, zabaw, szczególnie tropienia.

sen

U psów sen jest wielofazowy, śpią wielokrotnie 14-16 godzin na dobę. Szczeniaki i psi seniorzy potrzebują ok. 18 godzin snu. Psy są tzw. „social sleepers”, to znaczy, że najzdrowszy i najlepszy sen mają gdy śpią w towarzystwie. Psy „podwórkowe” są chronicznie niedospane – są cały czas czujne. Ważne jest umożliwienie psu snu bez strachu przed atakiem przez np. dzieci czy kota. Dla dobrego snu istotna jest właściwa temperatura – jeżeli psu nie będzie ciepło, będzie spał zwinięty w kłębek, nie będzie mógł się rozciągnąć na płasko. Do fazy REM (sen płytki – mózg pracuje przetwarzając informacje, a ciało odpoczywa, wszystkie mięsnie są rozluźnione) potrzebne jest spanie płasko na boku. Posłanie dla psa nie może być za małe. Wg badań psy wolą spać na podwyższeniu niż na podłodze, co ma prawdopodobnie związek z poczuciem bezpieczeństwa.[4]

Długość snu potrzebnego psu do prawidłowego odpoczynku i pełni regeneracji sił, zależna jest od jego wieku, codziennej aktywności fizycznej, a także rasy. Genetycznie najwięcej snu potrzebują psy takich ras jak labrador, czy owczarek niemiecki. Nieco krócej śpią psy ras mniejszych. W tym gronie znajdziemy między innymi maltańczyka, yorka, mopsa czy buldożka francuskiego.[5]

Psi sen jest niezwykle ważny. Dobra jakość snu psa skutkuje dłuższym i spokojniejszym życiem psa.

wydalanie – to nie tylko potrzeba fizjologiczna, ale społeczna służąca do komunikacji, uczenia społecznego. Szczeniaki mogą bać się załatwić na zewnątrz, bo tam dużo się dzieje, jest dużo bodźców, a w domu jest spokojniej. Aby nauczyć szczenię załatwiania potrzeb fizjologicznych na zewnątrz nagradzamy za każdy „sukces”. Uczymy spacerów o określonych porach dnia.

3. Potrzeba zachowania ciała w dobrej kondycji.

W zakres pielęgnacji wchodzi nie tylko kąpiel, ale też dbałość o sierść, pazury, zęby i uszy psa. Naturalne i podstawowe potrzeby w zakresie pielęgnacji obejmują także samodzielne działania zwierzęcia, takie jak tarzanie się, czy wylizywanie.

           Rasy różnią się od siebie i mają różne potrzeby. Na sposób pielęgnacji wpływ mają między innymi: wielkość psa, długość sierści, kształt uszu. Szczotkowanie jest potrzebne nawet pupilom o krótkiej sierści, gdyż wpływa ono korzystnie także na skórę psa. Należy pamiętać, że psy o długiej sierści będą wymagać częstszego i dokładniejszego szczotkowania.[6]

Jeśli od samego początku przyzwyczaimy szczenię do różnych zabiegów pielęgnacyjnych, to ich wykonywanie będzie łatwiejsze. Psy każdej rasy wymagają innej pielęgnacji, trzeba więc nauczyć się jak dbać o sierść danego psa i utrzymywać ją w odpowiednim stanie.

Potrzeba zabawy i nieskrępowanego ruchu.

Zabawa u szczeniąt i psów opóźnionych w rozwoju jest potrzebą nieelastyczną. Potrzeby psa w sferze aktywności fizycznej zależą przede wszystkim od wieku, zdrowia, jego osobowości oraz rasy. Warto zapewnić formy aktywności stwarzające okazję do wspierania instynktowych zachowań, takich jak węszenie, pływanie, szukanie, śledzenie. Już w 3-5 tygodniu życia, szczenię ma ogromną potrzebę ruchu i interakcji z otoczeniem. Należy pamiętać, że dla szczenięcia wystarczająco dużo bodźców jest w spokojnych miejscach. W ogrodzie czy lesie są dźwięki, zapachy. W takich miejscach rozwija się świadomość własnego ciała. Od 6-go miesiąca życia można zacząć eksplorować mniej spokojne miejsca, ale z ostrożnością.

Potrzeby elastyczne

Zabawa, nieskrępowany ruch, swobodne eksplorowanie terenu.

Jak wspomniano wyżej zabawa jest to potrzeba nieelastyczna u szczeniąt i psów opóźnionych w rozwoju.

Ulubionym zajęciem psa może być czynność spełniająca etogram (w zależności od wieku, stanu zdrowia, możliwości psychicznych). Najważniejsze to poznać dobrze psa i zaobserwować, co sprawia mu największą przyjemność. Każdy pies, bez względu na rasę i wiek, lubi spacery. Jest to dla niego nie tylko okazja do „załatwienia” potrzeb fizjologicznych i wzmacniania więzi z człowiekiem. Wącha, biega, poznaje.

Najlepszym kompanem do zabawy szczenięcia jest drugi, miły pies. Zabawa jest buforem stresu, zwłaszcza społecznego (wytwarzane jest dużo neuroprzekaźników: endorfiny, dopamina, serotonina), a także pomaga radzić sobie z lekkim stresem. Jest bardzo dobrą metodą komunikacji z trudnymi psami, a ponadto wspomaga rozwój mózgu. Zabawa jest testem, sprawdzianem możliwości ruchowych, koordynacji oraz zasad społecznych.

W przypadku szczeniaków dobre są wszelkiego rodzaju gryzaki i szarpaki. Szczeniaki uwielbiają wszystko gryźć. Bardzo dobrą zabawą ćwiczącą inteligencję pieska są kongi na smakołyki. Pies tak musi nimi manewrować, by smakołyk wypadł. Przy każdej kolejnej zabawie będzie zajmowało mu to coraz mniej czasu.

Preferencje ruchu i zabawy zależą nie tylko od wieku, ale i rasy psa. Dobrą aktywnością jest taka, do której pies jest predysponowany. W przypadku bordera  będzie to np. pasienie owiec. Psy wodne jak nowofundland czy landseer mogą preferować pływanie, przynoszenie zdobyczy z wody. Psami, które lubią wodę i dobrze pływają są też duże pudle, setery, labradory i cocker spaniele.[7] Bloodhundowi będą sprawiały przyjemność zabawy, w których trzeba używać węchu – tropienie, mata węchowa, czy kong. Tropienie jest szczególnie ważne dla psów myśliwskich.  Labradory czy goldeny to psy aportujące – mają bardzo dużą potrzebę chwytania i noszenia przedmiotów. Labradorowi jednak na bieganie długodystansowe nie pozwolą stawy biodrowe, buldogowi francuskiemu na przeszkodzie stanie kręgosłup oraz często wydłużone podniebienie. Kształt czaszki może być odpowiedzialny za chrapanie, determinuje potencjał węchowy danego psa i wpływa na jego aktywność. Owczarek niemiecki ma tendencję do dysplazji stawów biodrowych, jamnik do dyskopatii, bokser do kardiomiopatii, a cavalier king charles spaniel do chorób mózgowia.[8] Wybierając zatem rodzaj zabawy czy aktywności należy brać po uwagę taką, do której pies jest predysponowany ale również podchodzić indywidualnie do psa, obserwować co lubi robić, co go motywuje.

Rozmnażanie się.

Popęd seksualny należy do najbardziej pierwotnych psich instynktów. Czasem brak możliwości zaspokojenia tej naturalnej potrzeby prowadzi do zachowań przez nas niepożądanych takich jak ucieczki, kopulowanie z różnymi przedmiotami, ciągłe piszczenie czy wycie. Wybór kastracji, sterylizacji czy umiejętnego pokierowania tym instynktem jest decyzją, którą trzeba rozważyć biorąc pod uwagę potencjalne skutki, zdrowie psa, jego samopoczucie.                                     

[1] https://www.favore.pl/baza-wiedzy/karmienie-psa-w-kazdym-wieku,5069,0.html

[2] https://zwierzecy.pl/zywienie-dostosowane-do-rasy-psa/

[3] https://zwierzecy.pl/zywienie-dostosowane-do-rasy-psa/

[4] Materiały – Dobry Pies 2021

[5] https://www.bowlandbone.pl/jak-zadbac-o-zdrowy-sen-psa/

[6] https://www.psy.pl/pielegnowac-psy-rasowe-poznaj-podstawowe-zasady-dbania-o-czworonogi/

[7] https://fajnyzwierzak.pl/porady/psy-wodne-_t/

[8] https://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C88396%2C1-lipca-dzien-psa-szanujmy-potrzeby-i-predyspozycje-poszczegolnych-ras-radza